November vind ik altijd een interessante maand. De dagen worden korter en het einde van het jaar komt langzaam in zicht en bijna vanzelf beginnen we dan terug te kijken.
- Wat heb ik dit jaar eigenlijk gedaan?
- Wat is er veranderd?
- Waar sta ik nu ten opzichte van waar ik aan het begin van het jaar stond?
- Wil ik volgend jaar eigenlijk wel verder zoals ik nu bezig ben?
Dat laatste is een vraag die we onszelf niet altijd zo gemakkelijk stellen. Want zolang het leven min of meer doorloopt, is er ook niet direct een reden om alles ter discussie te stellen. We gaan naar ons werk, zorgen voor de mensen om ons heen, proberen onze afspraken na te komen en vullen onze dagen met alles wat gedaan moet worden.
Totdat je merkt dat iets begint te schuren. Soms is dat heel duidelijk. Je baan verdwijnt bijvoorbeeld en ineens móét je nadenken over wat hierna komt. Soms heb je zelf voor verandering gekozen, zoals wanneer je bent begonnen als ondernemer en ontdekt dat die vrijheid waar je zo naar verlangde ook een heel andere kant heeft. En soms verandert er aan de buitenkant helemaal niets, maar voel je vanbinnen steeds duidelijker dat je niet meer helemaal op je plek zit in je eigen leven.
Want verandering begint lang niet altijd met een groot besluit. Het begint vaak veel kleiner. Met een irritatie over iets waar je vroeger moeiteloos overheen stapte. Met vermoeidheid waarvan je denkt dat je gewoon een paar nachten goed moet slapen. Met steeds minder zin in je werk. Met een gesprek waarin je heftiger reageert dan je eigenlijk van jezelf gewend bent.
Of gewoon met die ene gedachte die steeds opnieuw opduikt:
“Ik wil dit eigenlijk niet meer.”
En juist daar wordt het interessant. Want wat doe je wanneer zo’n gedachte zich aandient?
Vaak proberen we hem eerst weer weg te redeneren. We vertellen onszelf dat het wel meevalt, dat we dankbaar moeten zijn voor wat we hebben of dat het nu eenmaal niet altijd leuk kan zijn. Misschien moeten we gewoon wat harder werken, beter plannen, positiever denken of even doorzetten. Maar wat als het probleem helemaal niet is dat je te weinig hebt nagedacht? Wat als je het antwoord ergens allang weet?
Wanneer je baan wegvalt, valt er vaak veel meer weg
Dat zie ik bijvoorbeeld regelmatig bij mensen die in een outplacementtraject terechtkomen. Op papier lijkt de vraag heel duidelijk: wat wordt mijn volgende baan? Maar in de praktijk gaat het vaak over veel meer dan dat.
Wanneer je jarenlang bij dezelfde organisatie hebt gewerkt en ineens hoort dat je functie verdwijnt, verlies je niet alleen je werk. Je verliest ook een deel van je dagelijkse structuur, je collega’s, een bepaalde status, zekerheid en soms zelfs een stukje van de identiteit die je in de loop der jaren hebt opgebouwd.
Als je jarenlang hebt gezegd: ik ben manager, directeur, adviseur, marketeer of accountmanager, dan is het helemaal niet zo vreemd dat er iets gebeurt wanneer die titel ineens wegvalt.
De eerste neiging is dan vaak om zo snel mogelijk iets nieuws te vinden. Liefst een functie die lijkt op wat je deed, bij een vergelijkbare organisatie en met ongeveer hetzelfde salaris. Dat is begrijpelijk, want daarmee herstel je iets van de zekerheid die ineens verdwenen is.
Maar juist daar vind ik het interessant om niet meteen naar vacatures te kijken. Want misschien is de belangrijkste vraag in het begin helemaal niet: welke baan kan ik hierna doen? Maar juist:
“Wil ik eigenlijk nog wel terug naar wat ik deed?”
Dat klinkt eenvoudig, maar dat is het vaak helemaal niet.
Als je jezelf jarenlang hebt verteld dat je die verantwoordelijkheid belangrijk vindt, terwijl je diep vanbinnen vooral moe bent geworden van altijd degene zijn die alles moet oplossen. Dat je status belangrijk voor je was en je ontdekt nu dat vrijheid veel hoger op je lijstje staat. Misschien wil je nog steeds hard werken, maar niet meer in een omgeving waarin je voortdurend over je eigen grenzen heen gaat.
En soms ontdek je iets wat best confronterend kan zijn: dat je niet meer dezelfde persoon bent als degene die tien of vijftien jaar geleden voor deze carrière koos.
Dat betekent niet dat al die jaren verkeerd waren. Integendeel. Je hebt ervaring opgebouwd, kennis opgedaan en jezelf ontwikkeld. Maar je hoeft niet automatisch de keuzes van de persoon die je toen was te blijven herhalen. Er ontstaat pas ruimte voor een volgende stap wanneer je stopt met proberen het oude zo snel mogelijk opnieuw op te bouwen.
Bij startende ondernemers zie ik iets vergelijkbaars
Veel mensen beginnen voor zichzelf omdat ze verlangen naar vrijheid. Niet meer afhankelijk zijn van een leidinggevende, zelf bepalen met wie je werkt, je eigen agenda indelen en eindelijk iets opbouwen dat echt van jou is. En dan ben je ondernemer, alleen blijkt die vrijheid in de praktijk ineens een stuk ingewikkelder.
Want niemand vertelt je wat je vandaag moet doen. Niemand bepaalt of jouw idee goed genoeg is. Er komt niet automatisch iedere maand hetzelfde bedrag op je rekening en ineens moet je jezelf laten zien, klanten vinden, keuzes maken en soms dingen doen waarvan je vooraf dacht dat ze helemaal niet bij je pasten.
Dan kan er een heel ander stemmetje ontstaan:
- Kan ik dit eigenlijk wel?
- Wie zit hier op mij te wachten?
- Moet ik niet toch gewoon weer een baan zoeken?
En voor je het weet ben je niet meer bezig met het bedrijf dat je wilde bouwen, maar vooral met het creëren van zekerheid. Je neemt opdrachten aan die eigenlijk niet bij je passen omdat er geld binnen moet komen. Je past je aanbod aan omdat iemand zegt dat daar meer markt voor is. Je kijkt voortdurend naar andere ondernemers en vraagt je af waarom het bij hen allemaal zoveel makkelijker lijkt te gaan.
Terwijl je misschien ooit voor jezelf begon omdat je juist niet meer voortdurend wilde aanpassen aan wat anderen van je verwachtten. Ook daar helpt nóg meer nadenken niet altijd. Soms moet je terug naar de reden waarom je überhaupt bent begonnen. Wat wilde je creëren? Met wie wilde je werken? Waar wilde je meer van en waar wilde je juist vanaf?
Ondernemerschap vraagt natuurlijk om realisme. Je bedrijf moet uiteindelijk geld verdienen en klanten moeten behoefte hebben aan wat je aanbiedt. Maar er zit een verschil tussen je onderneming aanpassen omdat je iets leert en jezelf voortdurend aanpassen omdat je bang bent dat het anders niet lukt. Dat onderscheid voel je meestal heel goed, als je tenminste bereid bent ernaar te luisteren.
Persoonlijke ontwikkeling vraagt niet altijd een aanleiding
Je hoeft niet ontslagen te worden, je hoeft niet voor jezelf te beginnen of midden in een relatiebreuk of andere grote levensverandering te zitten.
Je kunt ook gewoon op een dinsdagochtend wakker worden en denken: is dit het nou?
En dat is niet omdat je leven slecht is, want misschien heb je zelfs precies het leven waarvan je ooit dacht dat je het wilde. Een huis, een relatie, kinderen, werk, vrienden en voldoende geld om leuke dingen te doen. En toch klopt er iets niet helemaal.
Dat vinden we vaak lastig, want we zijn gewend om verandering te kunnen verklaren. Als iets aantoonbaar slecht is, mogen we er iets van vinden. Maar wanneer alles er aan de buitenkant prima uitziet, voelen we ons soms bijna schuldig wanneer we zeggen dat we niet gelukkig zijn met hoe het gaat. Dus gaan we relativeren: “Ik heb toch niets te klagen?”
En waarschijnlijk heb je inderdaad niets te klagen, maar dat betekent niet automatisch dat je niets mag veranderen.
Je merkt dat je al jaren degene bent die voor iedereen zorgt en nauwelijks nog weet wat jezelf nodig hebt. Misschien zeg je veel vaker ja dan je eigenlijk wilt. Of heb je jezelf zo lang aangepast aan wat praktisch, verstandig of gewenst was dat je ergens onderweg bent vergeten te vragen wat jij zelf eigenlijk wilt.
En dan kom je op het terrein waar persoonlijke ontwikkeling voor mij echt interessant wordt. Namelijk hoeveel van wat je over jezelf gelooft is eigenlijk nog waar?
- Ik ben nu eenmaal zo.
- Ik heb altijd veel zekerheid nodig.
- Ik ben niet iemand die zomaar iets verandert.
- Ik moet dit toch zelf kunnen.
We kunnen zulke zinnen jarenlang herhalen totdat ze voelen als een karaktereigenschap, als de waarheid. Terwijl het soms simpelweg strategieën zijn die ooit heel nuttig waren.
Misschien heb je geleerd om alles zelf op te lossen omdat dat vroeger nodig was. Wellicht pas je je snel aan omdat dat je heeft geholpen om erbij te horen.
Dat mag er allemaal zijn, maar je mag jezelf op een gegeven moment ook afvragen of het je vandaag nog steeds helpt.
Nieuwe Maan in Schorpioen: wat ligt onder de oppervlakte?
De energie van november sluit daar voor mij mooi bij aan. De Nieuwe Maan in Schorpioen gaat over datgene wat onder de oppervlakte ligt. Niet onmiddellijk oplossen, veranderen of een nieuw plan maken, maar eerst eerlijk durven kijken naar wat er werkelijk speelt.
- Waarom raakt iets je zo?
- Waarom blijf je in een situatie hangen waarvan je eigenlijk weet dat je er niet gelukkig van wordt?
- Waarom blijf je bepaald gedrag herhalen terwijl je inmiddels ook weet wat het resultaat daarvan is?
We zijn vaak geneigd om vooral naar de buitenwereld te kijken wanneer iets niet goed voelt. Dan moet er een andere baan komen, moeten we andere klanten aantrekken, moet onze partner veranderen of fantaseren we misschien zelfs over een compleet ander leven.
Maar soms zit de werkelijke verandering ergens anders. In een grens die je niet aangeeft. In een overtuiging die ooit behulpzaam was, maar inmiddels vooral beperkend werkt. In gedrag waarmee je jezelf probeert te beschermen en dat je tegelijkertijd klein houdt. Dat vraagt iets anders dan snel een oplossing bedenken.
Het vraagt dat je nieuwsgierig genoeg bent om naar jezelf te kijken zonder jezelf onmiddellijk te veroordelen. En dan komt er een moment waarop je iets met dat inzicht moet doen.
Volle Maan in Tweelingen: van inzicht naar beweging
Later in november verschuift die energie. De Volle Maan in Tweelingen gaat veel meer over beweging, communicatie en nieuwe of onverwachte inzichten.
En dat vind ik eigenlijk een mooie combinatie, want inzicht zonder beweging kan uiteindelijk ook een manier worden om stil te blijven staan.
Je kunt jarenlang begrijpen waarom je doet wat je doet. Je kunt precies weten waar een patroon vandaan komt, welke overtuiging eronder ligt en waarom je in bepaalde situaties steeds hetzelfde reageert.
Maar uiteindelijk komt er een moment waarop de vraag niet meer is:
“Waarom doe ik dit?”
Dan wordt de vraag:
“Wat ga ik doen met wat ik inmiddels weet?”
Misschien betekent dat dat je tijdens je outplacement niet solliciteert op die functie die op papier perfect bij je cv past, omdat je weet dat je daarmee opnieuw in precies dezelfde omgeving terechtkomt waar je niet meer naar terug wilt.
Misschien betekent het dat je als ondernemer een opdracht afwijst terwijl je die financieel best zou kunnen gebruiken, omdat je weet dat je anders opnieuw een bedrijf bouwt waar je zelf niet gelukkig van wordt.
En misschien betekent het in je persoonlijke leven iets subtielers. Een keer nee zeggen. Een gesprek voeren dat je al maanden uitstelt. Hulp vragen, een grens aangeven. Of eindelijk serieus nemen dat je ergens al heel lang naar verlangt. Dat zijn van buitenaf misschien geen spectaculaire veranderingen, maar voor degene die ze maakt, kunnen ze enorm zijn.
En dat is waar voor mij persoonlijke ontwikkeling over gaat. Niet eindeloos blijven begrijpen waarom je bent geworden wie je bent, maar jezelf op een gegeven moment ook de vrijheid geven om te bepalen wie je vanaf hier wilt zijn.
Je verleden kan veel verklaren. Het kan verklaren waarom je zekerheid zoekt, waarom je conflicten vermijdt, waarom je altijd hard werkt of waarom je het moeilijk vindt om iets los te laten. Maar een verklaring is nog geen bestemming.
Je hoeft je verleden niet weg te duwen en je hoeft ook niet ineens een compleet ander mens te worden. Je mag meenemen wat bij je hoort en tegelijkertijd afscheid nemen van wat niet langer nodig is. Daarom zou ik deze maand beginnen met de vraag:
“Wat weet ik eigenlijk al heel lang, maar durf ik nog niet helemaal serieus te nemen?”
Misschien weet je al dat je niet terug wilt naar hetzelfde soort werk. Of weet je als ondernemer al dat je bedrijf een andere richting op mag. Misschien weet je dat een bepaalde manier waarop je leeft, werkt of met jezelf omgaat niet meer past bij degene die je inmiddels bent geworden.
En je hoeft daar vandaag nog helemaal geen groot besluit over te nemen, maar je kunt wel stoppen met doen alsof je het antwoord niet weet. Want soms begint verandering niet op het moment dat je eindelijk weet wat je moet doen. Soms begint verandering op het moment dat je besluit serieus te nemen wat je eigenlijk allang wist.